محمدحسین نجفی کارگردان مستند کوتاه «زخم جنگ» در گفتگو با خبرنگار مهر درباره ضرورت ساخت مستند در ایام جنگ توضیح داد: روزهای نخست حمله رژیم صهیونیستی به ایران، نوعی سردرگمی وجود داشت درباره اینکه دقیقاً چه کاری باید انجام شود و فعالیت‌ها بر اساس چه پروتکلی باید پیش برود؟ در آن روزها شروع کار ما با تهیه گزارش‌های خبری بود. با توجه به حجم رویدادها، مخاطرات موجود و همچنین الزامات امنیتی، بسیاری از مجموعه‌های رسانه‌ای، به‌ویژه بخش تصویری آن‌ها، به ناچار غیرفعال شده بودند و نمی‌توانستند در مناطق آسیب‌دیده حاضر شوند. به همین دلیل، ما جزء معدود تیم‌هایی بودیم که امکان انجام این کار را داشتیم.
وی افزود: پس از ثبت گزارش‌های خبری متوجه شدیم حجم قابل‌توجهی از روایت‌های جذاب از رویدادهای در حال وقوع داریم که شامل غم، همدلی و گاه شادی بودند. درنتیجه احساس کردیم که جایگاه این روایت‌ها تنها در قالب گزارش خبری و دیده شدن در لحظه نیست و ممکن است با گذشت زمان به فراموشی سپرده شوند. به همین دلیل، چند روز پس از شروع فعالیت‌مان و آغاز جنگ، تصمیم گرفتیم قالبی غیر از گزارش‌های خبری برای این محتوا در نظر بگیریم تا به مجموعه‌ای مستند و در نهایت به یک فیلم مستند یکپارچه و کامل تبدیل شود.
خطر را به جان خریدیم تا رسانه‌های خارجی مرجع خبری نشوند
این مستندساز با اشاره به ضرورت اینکه مردم باید در شرایط بحرانی مرجع خبری موثقی داشته باشند، گفت: در شرایط بحران، احساس وظیفه ما این بود که نمی‌خواستیم منبع خبری مردم در آن شرایط بسیار حساس و خاص، رسانه‌های معاند خارجی یا برخی کانال‌ها و فضای مجازی باشد. با وجود تمام نیروی صرف‌شده، گرفتاری‌ها، خطرات احتمالی و همچنین با وجود همه موانع، محدودیت‌ها و ناراحتی که بابت تماشای برخی صحنه‌های تلخ داشتیم، همراه با تیم تولید این دشواری‌ها را به جان خریدیم تا یک رسانه داخلی و رسمی بتواند به عنوان مرجع خبری مورد اعتماد مردم در آن شرایط و در میان آن اتفاقات حاضر باشد.
وی در پاسخ به اینکه با چه چالش‌هایی برای فیلمبرداری در زمان جنگ موجه بوده‌اند، توضیح داد: متاسفانه هیچ مرجع مشخص و دقیقی و هیچ کانال ارتباطی شفافی برای کسب مجوز تصویربرداری در روزهای جنگ وجود نداشت. ما در روزهای اول با استفاده از مجوزی که از «ناجی هنر» داشتیم که در آستانه انقضا بود، فعالیت می‌کردیم. پس از ابطال این مجوز، با دردسر فراوان و از طریق تماس‌های مکرر با نهادهای مختلف، بالاخره توانستیم مجوز لازم را دریافت کنیم. بسیاری از مجموعه‌ها به دلیل همین مشکل نتوانستند در آن شرایط در میدان حاضر شوند.
نجفی تصریح کرد: در روزهای ابتدایی جنگ به دلیل اینکه پروتکل رسانه‌ای مشخصی وجود نداشت گاهی میان ما و نیروهای امنیتی و نظامی نیز هنگام تهیه گزارش در نقطه‌ای که آسیب دیده یا انفجاری در آن رخ داده بود، مجادلات و تنش‌های بسیار جزئی رخ می‌داد. اما پس از گذشت حدود سه یا چهار روز از شروع درگیری‌ها، هم خودمان بهتر توجیه شدیم، هم تیم‌های حاضر در منطقه مانند نیروهای امدادی و امنیتی با شرایط آشنا شدند و وضعیت به مراتب بهبود یافت.
هدف ما روایت ظلم رژیم صهیونیستی به غیرنظامیان بود
وی درباره رویکرد مستند «زخم جنگ» عنوان کرد: رویکرد ما در ابتدا بر این اساس بود که به مناطق مختلف برویم و روایت‌های گوناگونی از اتفاقاتی که در آن روزها و شب‌های خاص رخ داده بود، جمع‌آوری کنیم. زمانی که یک خانه مسکونی یا یک مرکز مورد اصابت قرار می‌گرفت، داستان‌های مختلفی از آن واقعه به گوش می‌رسید. هدف اصلی ما به نمایش گذاشتن ظلمی بود که در حق غیرنظامیان و ساکنان مناطق مسکونی روا شده بود. بر همین اساس، ساخت مستند «زخم جنگ» را آغاز کردیم و سپس کار روی قسمت دوم آن را با عنوان «مرهم جنگ» شروع کردیم که هنوز هم در حال ادامه است، ولی به نقطه انتشار نرسیده است.
شخصی که در زمان جنگ هتلش را در اختیار مسافران قرار داد
این کارگردان درباره ساخت قسمت دوم این قسمت توضیح داد: «مرهم جنگ» روایتگر داستان‌های همدلی و کمک‌های مردمی در طول جنگ است. برای مثال، فردی که صاحب هتل بوده، هتل خود را در اختیار مسافرانی قرار داد که قصد خروج از شهر را داشتند، یا باغداری که میوه‌های باغش را برای پذیرایی از افرادی که در حال سفر بودند، چیده و توزیع می‌کرد. ما سوژه‌های متعددی از این دست جمع‌آوری کرده‌ایم و قصد داریم ادامه تولید این مستند را تحت عنوان «مرهم جنگ» پیگیری کنیم.
وی ادامه داد: حتی احتمال دارد فصل سومی نیز با عنوان «فتح جنگ» ساخته شود که در حال حاضر نیازمند هماهنگی‌های بیشتر است و در حال رایزنی برای آن هستیم. این بخش احتمالاً به روایت فداکاری‌های نیروهای نظامی خواهد پرداخت.
از تهران تا آستانه اشرفیه
کارگردان «زخم جنگ» درباره حضور در آستانه اشرفیه بیان کرد: علاوه بر استان تهران، به آستانه اشرفیه نیز سفر کردیم و بخشی از مستند به موضوع حمله به آستانه اشرفیه اختصاص یافته است. در مورد سایر استانها، عمدتاً نقاطی که مورد اصابت قرار گرفتند، مناطق مسکونی نبودند یا در صورت اصابت به نقاط مسکونی، معمولاً تنها یک نقطه مورد برخورد قرار گرفته و از جمله آسیب‌های اصلی محسوب نمی‌شدند. بنابراین تمرکز اصلی ما بر پوشش تهران و آستانه اشرفیه بود.
نجفی درباره پخش این مجموعه مستند گفت: مستند «زخم جنگ» در قالب تقریباً ۱۰ قسمت کوتاه تولید شده که بر اساس لوکیشن‌ها طبقه‌بندی شده است. هر قسمت به یکی از محله‌ها یا نقاط آسیب‌دیده اختصاص دارد، از جمله آستانه اشرفیه، محله نارمک، محدوده شریعتی، زندان اوین، سازمان صدا و سیما و سایر مناطق. این مجموعه برای پخش از تلویزیون، شبکه‌های اجتماعی و همچنین تارنمای خبرگزاری مهر آماده شده است.
«زخم جنگ» در راه «سینماحقیقت»
این کارگردان در پایان گفت که علاوه بر این مجموعه مستند، یک نسخه نهایی و گلچین‌شده از مستند «زخم جنگ» نیز تهیه شده که برای حضور در جشنواره «سینماحقیقت» در نظر گرفته شده است.
عوامل مستند «زخم جنگ» عبارتند از تهیه کننده: حسام الدین حیدری، کارگردان: محمدحسین نجفی، روایت‌کنندگان: محمدحسین نجفی، داریوش فتحی و فریبرز دارایی، مدیر هنری و سرپرست تیم تدوین: حسن روحی، مدیر تولید: محمدرضا حسین نژادی، تصویربرداران: امیر فانی و بهروز خلیلی، دستیار تدوین: فرهاد رخ فروز، گرافیک: سعید همتی، نریشن: وحید عالم، با تشکر از محمدمهدی رحمتی، مرتضی فرج الهی، فاطمه ماهرنیا، حنانه چاووشی، مهدیس محبوبی، میرهاشم موسوی، مهدی خلیلی.
